Giao Châu mục Đào Hoàng (Ảnh theo linh mộng của thủ nhang)
Đào Hoàng – Giao Châu mục giữ yên đất Việt trong thời Tam Quốc
Đào Hoàng (陶璜), tự Thế Anh, tương truyền ông là hậu duệ Đào Kỳ (陶紀), con đường quan lộ của ông gắn chặt với chiến trận. Chính năng lực quân sự và kinh nghiệm chinh chiến đã đưa Đào Hoàng đến với Giao Châu – một địa bàn đầy biến động.
Về gia đình, ông có: Hai em trai: Đào Tuấn (陶濬) và Đào Kháng (陶抗); Con trai: Đào Uy (陶威), Đào Dung (陶融); Con gái: Đào Thục (陶淑)
Khoảng các năm 271–272, khi nhà Tấn vừa thành lập và ở phương Nam loạn lạc, ông quyết định bình định Giao Châu và Ông đã tiếp quản thành công Giao Chỉ và Cửu Chân, hai khu vực then chốt của Giao Châu, đánh bật lực lượng do nhà Tấn kiểm soát. Đây là chiến công lớn, giúp Ông tạm thời giành lại quyền chủ động ở vùng này.
Sau đó, Đào Hoàng làm Giao Châu mục, kiêm Đô đốc Giao Châu chư quân sự – chức vụ cao nhất tại đây, nắm cả quyền dân sự lẫn quân sự. Không chỉ là tướng cầm quân, ông trở thành người chịu trách nhiệm trực tiếp cho sự ổn định của toàn vùng.
Năm 280, cục diện thay đổi chóng mặt khi Đông Ngô sụp đổ trước Tây Tấn. Bằng tài năng ngoại giao với nhà Tấn, Ông tiếp tục làm Giao Châu mục. Việc quan hệ bang giao với triều đại mới không thay người cho thấy một điều rõ ràng: Đào Hoàng đã tạo được thế đứng vững chắc tại địa phương, đến mức phương Bắc không thể can thiệp được.
Điều khiến Đào Hoàng được đánh giá cao không chỉ nằm ở các trận đánh, mà ở cách ông đối đãi với dân chúng Giao Châu. Sử sách không ghi nhận những cuộc đàn áp quy mô lớn hay nổi dậy dữ dội trong thời gian ông nắm quyền. Thay vào đó là một giai đoạn tương đối yên ổn, cho thấy Đào Hoàng lựa chọn cách ngoại giao mềm mỏng, thực tế, ưu tiên giữ trật tự hơn là vơ vét hay trấn áp bằng bạo lực.
Câu đối mặt bên cột nghi môn:
威德青藩吴北牧
恩施赤子越南慈
Phiên âm
Uy đức thanh phiên Ngô Bắc mục
Ân thi xích tử Việt Nam từ.
Dịch nghĩa:
Oai đức phên xanh Ngô Bắc mục
Ân ban con đỏ Việt Nam từ.
Chính cách cai quản ấy khiến Đào Hoàng trở thành một trường hợp hiếm hoi trong lịch sử giai đoạn thế kỉ thứ I đến thế kỉ thứ X: một Giao Châu mục quan hệ bang giao với phương Bắc hài hòa, được người Việt ghi nhớ và thờ phụng. Tại khu vực Luy Lâu – Thuận Thành (Bắc Ninh), đền thờ và bia đá còn ghi rõ danh xưng Đào Liệt hầu, tôn vinh công lao giữ yên Giao Châu.
Giữa thời đại loạn lạc, Đào Hoàng hiện lên như hình mẫu của một phụ mẫu quan tâm tới dân, biết đánh trận khi cần, nhưng cũng biết lắng nghe và dung hòa ngoại giao khi cầm quyền. Có lẽ chính sự cân bằng ấy đã giúp ông vượt qua ranh giới của thời đại đó, để lại dấu ấn lâu dài trong lịch sử Giao Châu và ký ức người Việt nơi mà vùng đất Tổ tiên Ông cư trú.
Nghè Thanh Hoài (Khu phố Thanh Hoài, phường Thành Khương, thị xã Thuận Thành, Bắc ninh)
Nơi phát hiện và lưu giữ tấm bia đá cổ nhất Việt Nam hơn 1700 năm tuổi.
Fb: Thanh Hải Land
Quang Phú tổng họp