Đào Kỳ là con trai thứ 3 của lạc hầu Đào Thế, một hào kiệt yêu nước tại Cửu Chân (Đào Thế-Kiệt) nên còn gọi là Đào Tam Lang nay thuộc địa giới Nông Cống, Thanh Hoá. Ông nổi tiếng với tài năng võ nghệ và mưu lược xuất chúng.
Chân dung Đại nguyên soái Đào Kỳ
Đào Kỳ sinh ngày 24 tháng 6 năm 17, Ông mất ngày 15 tháng 8 năm 43 là Đại tướng quân trong cuộc khởi nghĩa chống lại ách đô hộ của nhà Đông Hán, sau chấn thủ Đông Ngàn, tư dinh đặt tại thành Cổ Loa xưa.
Cha mẹ Đào Kỳ bị nhà đông Hán sát hại nên ông sớm mồ côi, ông kết duyên cùng Nguyễn Phương Dung, bà quê ở trang Vĩnh Tế, huyện Lang Tài, dung mạo như hoa lại đoan trang ngoan nết, giỏi võ giỏi văn là con một hào trưởng ở huyện Lang Tài có tên Nguyễn Trát vũ dũng và ngang tàng nổi tiếng chống lại bọn cường hào.
Đào Kỳ có hai người anh Đào Chiêu Hiển và Đào Đô Thống là những tướng có tài thao lược trong lực lượng khởi nghĩa lại nhà Đông Hán do Trưng Trắc cùng Trưng Nhị phát động, lập rất nhiều công lớn.
Cuộc khởi nghĩa do Trưng Trắc-Trưng Nhị nổi dậy từ Mê Linh, vùng Đông Ngàn Đào Kỳ-Phương Dung cùng hai người Đào Chiêu Hiển, Đào Đô Thống dẫn theo các tráng sỹ, vùng An Biên nữ tướng Lê Chân gia nhập nghĩa quân trong công cuộc kháng chiến chống lại ách đô hộ của nhà Đông Hán và chặn quân cứu viện thu lại 65 thành trì. Trưng Trắc được Tướng sĩ tôn lên làm vương, lấy hiệu là Trưng Vương, Trưng Nhị được phong làm Phó Vương. Lê Chân được phong là Thánh Chân công chúa, giữ chức Chưởng quản binh quyền nội bộ, đứng ra tổ chức, luyện tập quân sĩ, gia tăng sản xuất.
Đào Kỳ được phong tước hiệu "Bắc Bình Vương" trấn giữ vùng đất phía Bắc và Phương Dung phong tước Công chúa, cùng chồng chăm lo mọi việc trong quận hạt. Huyện thành được xây dựng ngay nơi thành cũ Cổ Loa của An Dương Vương xưa, trên mảnh đất gọi là làng Ốc. Vợ chồng Đào Kỳ về sửa lại thành quách, lập dinh sở, mở đường làm cầu. Loa thành lại trở thành một nơi đô thị đông vui. Ngày qua tháng tới, ba năm liền được mùa, dân no, làng vui, những thôn xóm mới mọc lên, dân huyện Đông Ngàn đều ca ngợi vợ chồng quan trấn thủ hiền từ và chăm sóc tới dân.
Ba năm sau, Mã Viện phát quân xâm lược, Đào Kỳ dẫn quân chống giặc cho đến khi hy sinh anh dũng. Để tưởng nhớ công lao của ông, người dân đã lập đền thờ tại vùng Bắc Biên (nay thuộc quận Long Biên, Hà Nội), nơi ông từng chiến đấu và bảo vệ nhân dân, hiện những làng thờ Ông là Thành Hoàng như:
- Đình Thổ Quan số 215 ngõ Thổ Quan, Thổ Quan, Đống Đa, Hà Nội
- Đình Nhân Trạch thuộc phường Phú Lương, quận Hà Đông, Thành phố Hà Nội
- Đình Phúc Xá hay còn gọi là đình Bắc Biên, thuộc tổ dân phố số 8, phường Ngọc Thụy, quận Long Biên, Hà Nội. (tên trước đây là Đền Cơ Xá)
- Thanh Am (tên nôm là làng Đuống) thuộc phường Thượng Thanh, quận Long Biên, Hà Nội
- Đình Lộc Hà, xã Mai Lâm, huyện Đông Anh, Hà Nội
- Đền Hội Phụ, Đông Hội, Đông Anh, Hà Nội; Làng khoa bảng trên mình chim phượng hoàng
- Đình Ngọc Động (tên nôm là đình làng Lị), xã Đa Tôn, huyện Gia Lâm, Hà Nội
- Nghè Lê Xá, xã Đa Tốn, huyện Gia Lâm, Hà Nội
- Đình Đông Trù, Thôn Đông Trù, xã Đông Hội, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội
- Đình Thái Bình và chùa Diên Phúc thuộc thôn Thái Bình xã Mai Lâm, huyện Đông Anh, Hà Nội
Nơi thờ Hai người Anh của Đào Kỳ là Đào Đô Thống và Đào Chiêu Hiển:
- Miếu Xén Tóc,thôn Ngọc Động, xã Đa Tốn, huyện Gia Lâm, Hà Nội thờ Đào Đô Thống
- Nghè Ông Hai thôn Lê Xá, xã Mai Lâm, huyện Đông Anh thờ Đào Chiêu Hiển hay Đào Hiển Hiệu
Trong tín ngưỡng dân gian thờ cúng tại các đền, miếu của người Việt thì là Đức Ông với công lao Hộ Quốc, Thương dân đó là Đức Ông Đào Kỳ, Chính đền Đức Ông tại Phúc Xá, phường Ngọc Thuỵ, quận Long Biên, Hà Nội. Cổng đền Đức ông có đôi câu đối
CÔNG CAO HỘ QUỐC VẠN NIÊN TRƯỜNG ĐỨC ĐẠI AN DÂN THIÊN CỔ THỊNH
Vị trí đền Đức Ông Đào Kỳ
Đền Đức Ông Đào Kỳ không chỉ là nơi thờ tự mà còn là một di tích lịch sử – văn hóa quan trọng, giúp thế hệ sau hiểu rõ hơn về những anh hùng dân tộc trong quá khứ.
Lăng mộ của Đại tướng quân Đào Kỳ và Công chúa Phương Dung tại Đông Hội, Đông Anh, Hà Nội
Vị Trí Lăng Đại tướng quân Đào Kỳ