Đào Liên Hoa – Khai quốc Đại Cồ Việt, thanh gươm trấn Tây, ngòi bút bang giao
Đào Liên Hoa – Tiểu sử & Lịch sử
Đào Liên Hoa (thế kỷ X) là một vị tướng nổi tiếng thời Đinh trong lịch sử Việt Nam, được biết đến qua các thần phả, thần tích và di tích đình làng hơn là biên niên sử chính thức. Ông được tôn là một trong những trụ cột thời Đinh Tiên Hoàng với những công lao chính sau:
Xuất thân
- Sinh ra tại xứ Hà Trung, phủ Thiết Trung, tỉnh Thanh Hóa (nay thuộc Thanh Hóa).
- Thân phụ là Đào Lam, mẹ là Nguyễn Thị Huệ.
- Ngay từ nhỏ, Đào Liên Hoa nổi tiếng là người hiếu học, thông minh và ham nghiên cứu.
Gia nhập và sự nghiệp
- Khi nghe tin Đinh Bộ Lĩnh khởi nghĩa dẹp loạn 12 sứ quân để thống nhất đất nước, ông xin đi theo đầu quân.
- Nhờ tài năng văn võ song toàn, ông được Đinh Bộ Lĩnh tuyển chọn làm tướng và giao trọng trách lớn.
- Sau chiến thắng, Đinh Bộ Lĩnh phong cho ông làm Tây Vị Đại Vương, một trong bốn vị đại vương chủ yếu của triều Đinh (cùng với Nam vị, Đông vị và Bắc vị đại vương).
- Ông còn được cử làm Chánh sứ sang Trung Quốc để đại diện triều đình Đinh Bộ Lĩnh trong ngoại giao, trong đó có bài thơ dâng được vua Tống khen ngợi.
Công lao ở Gia Lâm
- Khi quận Vũ Ninh (nay một phần thuộc khu vực Bắc Ninh – Hà Nội) nổi loạn, Đào Liên Hoa dẫn quân đến dẹp và thiết lập trại đóng ở Thổ Lỗi (làng Sủi).
- Sau khi dẹp yên giặc, ông hướng dẫn dân lập làng, cày cấy, xây dựng sinh kế, khiến vùng này ổn định, phát triển.
Cuối đời và tôn thờ
- Ông mất vào ngày 25 tháng 12 âm lịch (theo thần phả địa phương).
- Triều đình cho tôn ông là Thượng Đẳng Tôn Thần, và người dân các vùng ông cai quản lập đình, miếu để thờ đời đời.
Di tích & Tín ngưỡng thờ Đào Liên Hoa
Đào Liên Hoa hiện được thờ tại một số di tích nổi tiếng, gắn với truyền thống địa phương:
Đình – Đền – Chùa Phú Thị (Làng Sủi) – Phú Sơn, Hà Nội
- Đình Sủi: thờ Tây Vị Đại Vương tướng quân Đào Liên Hoa làm Thành hoàng làng vì công lao với đất nước và địa phương.
- Đền Sủi: thường gắn với thờ Nguyên phi Ỷ Lan nhưng nằm trong khu di tích chung với đình thờ Đào Liên Hoa.
- Chùa Sủi (Chùa Đại Dương): theo truyền thuyết có từ thời nhà Đinh, liên quan tới việc Đào Liên Hoa khởi công kiến dựng, sau được trùng tu qua nhiều đời.
Lễ hội truyền thống
- Làng Sủi tổ chức lễ hội hàng năm tưởng nhớ Đào Liên Hoa cùng các nghi lễ khác như giỗ Nguyên phi Ỷ Lan.
- Lễ hội thường diễn ra với nhiều nghi thức văn hoá truyền thống, đọc thần tích và ca ngợi công lao của các vị Thành hoàng.
Di tích Đình làng Sủi, xã Phú Sơn, Hà Nội
Di tích Đình làng Phú Thị, xã Phú Sơn, Hà Nội
Tổng hợp: Quang Phú