Đình Đồng Văn, phường Duy Tiên, Ninh Bình nơi thờ Thành hoàng Trung Thành Phổ Tế Đại vương (Đào Trường - Thạch Khanh) và Mẫu Liễu Hạnh
Câu đối ở mặt chính
焕乎有文特地高標荟外鎮
確然不拔中天屹立聳環觀
Hoán hồ hữu văn, đặc địa cao tiêu hội ngoại trấn
Xác nhiên bất bạt, trung thiên ngật lập tủng hoàn quan.
Nghĩa là:
Sáng nhờ có văn, riêng đất nêu cao trùm trấn ngoại
Chắn chắn không đổ, giữa trời sừng sững vượt nhìn về.
Câu đối ở mặt bên:
神界花嚴水繞山環層洞外
靈踪髣髴雲騰風御半天来
Thần giới hoa nghiêm, thủy nhiễu sơn hoàn tằng động ngoại
Linh tung phảng phất, vân đằng phong ngự bán thiên lai.
Nghĩa là:
Giới thần đẹp nghiêm, nước cuộn núi chầu ngoài tầng động
Dấu thiêng phảng phất, cưỡi mây ngự gió giữa trời về.
Ảnh: Facebook địa phương
Tại phường Duy Tiên, tỉnh Ninh Bình, có một ngôi đình cổ mang giá trị văn hóa – tín ngưỡng đặc biệt: Đình Đồng Văn. Nơi đây không chỉ thờ Trung Thành Phổ Tế Đại vương (Thổ lệnh Đào Trường – Thạch Khanh) – mà còn phối thờ Mẫu Liễu Hạnh, vị Thánh Mẫu tối linh trong tín ngưỡng dân gian Việt. Sự kết hợp ấy tạo nên một cấu trúc thờ tự hiếm thấy, phản ánh sâu sắc đạo lý và tâm thức Việt: tôn vinh người con tiêu biểu nhưng không bao giờ tách rời cội nguồn sinh thành.
Mẫu Liễu Hạnh – Biểu tượng Mẫu tính trong tâm thức Việt
Điều đặc biệt làm nên tính độc đáo của Đình Đồng Văn là việc phối thờ Mẫu Liễu Hạnh – một trong Tứ bất tử của tín ngưỡng dân gian Việt Nam. Trong hệ thống Đạo Mẫu, Mẫu Liễu Hạnh không chỉ là vị Thánh Mẫu giáng trần nhiều lần cứu giúp nhân gian mà còn là hiện thân của quyền năng nữ tính, của sự bao dung và che chở.
Sự hiện diện của Mẫu trong không gian đình – vốn thường là nơi thờ Thành hoàng nam thần – cho thấy một lớp văn hóa sâu xa hơn: cộng đồng không chỉ thờ người con lập công mà còn tri ân đấng sinh thành. Người con có thể hiển hách giữa đời, nhưng gốc rễ vẫn từ Mẹ mà ra. Đó là đạo lý “uống nước nhớ nguồn” được cụ thể hóa trong cấu trúc thờ tự.
Giá trị độc đáo của Đình Đồng Văn
Nếu nhiều đình làng chỉ thờ một Thành hoàng, thì Đình Đồng Văn nổi bật bởi cấu trúc thờ tự song hành: Trung Thành Phổ Tế Đại vương (Thổ lệnh Đào Trường – Thạch Khanh), và Mẫu Liễu Hạnh – biểu tượng của Mẹ linh thiêng. Đây có thể xem là một mô hình thờ tự tiêu biểu cho tinh thần Việt: vinh danh người anh hùng nhưng vẫn đặt anh hùng trong vòng tay Mẫu tính.
Đình Đồng Văn vì thế không chỉ là di tích tín ngưỡng của Ninh Bình, mà còn là biểu tượng văn hóa nhắc nhớ về đạo lý Việt – thờ người con tiêu biểu và không bao giờ quên Mẹ