TCVM - Miếu thờ Đại tướng Đào Trấn Quốc tại xã Phù Đổng (Gia Lâm, nay thuộc thành phố Hà Nội)-nơi gắn với truyền thuyết Thánh Gióng chống giặc Ân-hiện đang phối thờ Thái sư Á vương Đào Cam Mộc (945–1015), một trong những khai quốc công thần có công lớn trong việc đưa Lý Công Uẩn lên ngôi Hoàng đế, mở ra triều đại nhà Lý.
Không gian tín ngưỡng gắn với truyền thống chống ngoại xâm và thờ phụng công thần
Đại tướng Đào Trấn Quốc là vị tướng có công giúp Đức Thánh Gióng đánh tan giặc Ân dưới thời Hùng Vương. Miếu thờ ông - tọa lạc tại xóm Chợ, xã Phù Đổng-là di tích lịch sử, văn hóa tâm linh quan trọng của người dân địa phương. Truyền thống nói tránh huý thánh của dân tộc Việt Nam nên ngôi Miếu có nhiều cách gọi theo người dân địa phương như MIẾU HỌ ĐÀO (do họ Đào quản lý), MIẾU CHỢ (do nằm ở ngõ chợ), MIẾU TRẤN QUỐC (thờ thần Đại tướng Trấn Quốc hay Đại tướng Đào Trấn Quốc), nhưng như bức hoành phi trong Miếu ghi chữ Hán Nôm: 廟應類 - Miếu Hiển Ứng nghĩa là “ngôi miếu hiển linh và thường linh ứng”
Tên chữ Hán Nôm trên mái ngôi miếu
Bức Hoành phi chữ Hán Nôm 廟應類 là Miếu Hiển Ứng, Trong Miếu còn có các câu đối Cổ và Lạ
寧部當年勞驥足
朔山此後接雲車
Ninh bộ đương niên lao ký túc
Sóc sơn thử hậu tiếp vân xa.
冲天憑却千年聖
鎮地平均六甲神
Xung thiên bằng khước thiên niên thánh
Trấn địa bình quân lục giáp thần.
事山女越帶隨铁馬共十秋
京此際行功在给编了六世
Ninh Sơn phá tặc, lao tùy thiết mã cộng thiên thu
Kinh Bắc giáng thần, công tại Lạc Hồng đinh lục thế
Trong miếu, ngoài tượng thờ Đại tướng Đào Trấn Quốc, còn phối thờ Thái sư Á vương Đào Cam Mộc, quê ở xã Định Tiến, huyện Yên Định (Thanh Hóa). Công trình được nhân dân, trong đó có con cháu họ Đào, đóng góp trùng tu, tôn tạo vào ngày 19/9/2005 (âm lịch năm Ất Dậu) nhằm đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng và gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống.
Vai trò quan trọng của Đào Cam Mộc trong việc dựng nghiệp nhà Lý
Theo Đại Việt sử ký toàn thư (Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên), khi Ngọa Triều băng hà, vua nối còn nhỏ, Lý Công Uẩn cùng các chỉ huy sứ được giao túc vệ trong triều. Lúc ấy, Chi hậu Đào Cam Mộc-người sớm nhận ra vận nước xoay chuyển-đã nhiều lần khuyên Công Uẩn thuận theo lòng dân, thời thế và “dấu cũ của Thang, Vũ”, từ đó nhận lấy trọng trách thiên tử.
Những lời khích lệ và phân tích của Cam Mộc được ghi lại nguyên văn:
- “Gần đây chúa thượng ngu tối bạo ngược… dân chúng nháo nhác, mong tìm chân chúa. Sao Thân vệ không nhân lúc này nghĩ ra mưu cao, quyết đoán sáng suốt…?”
- Hôm sau, ông lại nói: “Lời sấm đã hiện… đây là lúc trời trao người theo, Thân vệ còn nghi ngại gì nữa?”
Đào Cam Mộc cũng là người đề ra phương lược “lấy đức mà vỗ về dân”, nhấn mạnh Công Uẩn có đức khoan thứ, nhân từ, phù hợp để dẹp loạn và dựng nghiệp lớn.
Thấy thời cơ chín muồi, Cam Mộc đã bàn cùng khanh sĩ và các quan trong triều. Tất cả đều đồng thuận, nhất tề đưa Lý Công Uẩn lên ngôi. Ngày hôm ấy, Công Uẩn được rước lên chính điện, tôn lập làm Hoàng đế, đặt niên hiệu Thuận Thiên năm đầu (1009). Sử triều Lý ghi nhận buổi đổi ngôi diễn ra “không đổ máu và rất nhanh chóng”-phần lớn nhờ sự quyết đoán và tổ chức của Đào Cam Mộc.
Công lao xây dựng triều đại và chuẩn bị dời đô về Thăng Long
Không chỉ góp phần đưa Lý Công Uẩn lên ngôi, Thái sư Đào Cam Mộc còn tiếp tục phò tá nhà Lý buổi đầu dựng nghiệp. Tin tưởng ở ông, Lý Thái Tổ đã gả công chúa An Quốc và trao trọng trách Thiên Đô tiên phong tướng quân để chuẩn bị việc dời đô.
Ông tổ chức hai đoàn thuyền gồm 300 chiếc, một đường biển, một theo sông Nhi tiến thẳng về thành Đại La. Sử chép rằng, khi đoàn thuyền đến chân thành, “hai con rồng vàng hiện ra chào đón”, từ đó đặt tên kinh thành mới là Thăng Long-biểu tượng của khát vọng quốc thái dân an, thịnh trị lâu dài.
Tôn vinh vị khai quốc công thần qua nghìn năm
Sau khi mất, Đào Cam Mộc được vua Lý cho đúc tượng thờ tại chùa Hưng Phúc (Tràng Lang, xã Định Tiến), và lập đền thờ tại Nam Thạch (xã Yên Trung), nơi ông có nhiều gắn bó từ nhỏ. Đặc biệt, tại tư đình đất Cổ Loa (Đông Anh-Hà Nội), triều Lý cho xây đền thờ và truy phong ông chức vị cao nhất: Á Vương.
Câu đối vua Lý ban tặng còn lưu truyền:
“Lý triều định đô vương tứ phúc / Đào trạng văn quan Quốc ân thân.”
Hơn 1.000 năm trôi qua, nhưng tấm lòng trung hiếu, tinh thần ái quốc và công lao dựng nghiệp của Thái sư Á vương Đào Cam Mộc vẫn được hậu thế tôn kính, trở thành tấm gương sáng cho các thế hệ noi theo trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hôm nay.
Được biết, vào ngày 22/11, tại Hà Nội sẽ diễn ra hội thảo khoa học về cuộc đời, sự nghiệp và vai trò của Thái sư, Á vương Đào Cam Mộc với lịch sử đất nước.
Sông Hồng