Nhân vật lịch sử Đào Nồi (hay Nồi Hầu, Hầu, Hãn Công) thế kỷ 3 Trước công nguyên

Nhân vật lịch sử Đào Nồi tổng chỉ huy quân đội thời An Dương Vương (Thục Phán, khoảng thế kỷ 3 TCN) dùng nỏ Liên Châu chống lại quân Triệu Đà.

Tên thật: Đào Nồi (hay Nồi, Hãn Công).
Là con trai của Đào Hoằng (một người thợ làm nồi đất nổi tiếng) và bà Hoàng Thị Trung.
Từ nhỏ nổi tiếng thông minh, giỏi võ nghệ, vật lộn (được gọi là "đô Nồi" – đô vật Nồi).
Được dân làng cử tham gia kỳ thi võ do An Dương Vương mở để tuyển người tài chống giặc, ông đoạt giải và được tuyển làm tướng, phong tước Hầu (Nồi Hầu hoặc Nội Hầu).
Sau này được các triều đại sau gia phong mỹ tự: Linh Thông Phổ hóa Minh Mẫn Đại vương (thời Lê Trang Tông).

Ông làm tổng chỉ huy quân đội dưới thời An Dương Vương, cùng với Cao Lỗ đánh đuổi quân Triệu Đà nhiều lần.
Ông giỏi huấn luyện binh sĩ, sử dụng địa hình, xây dựng mê trận tại thành Cổ Loa (dùng cung nỏ thần).
Khi Triệu Đà xâm lược và chiếm Cổ Loa (do Trọng Thủy phản bội), ông cùng hai con trai can ngăn An Dương Vương không tin Trọng Thủy nhưng không được nghe.
Ông tập hợp dân làng Chiêm Trạch (42 người từ 13 dòng họ) làm thân binh bảo vệ vua và tinh binh nhà nước.
Không chịu đầu hàng giặc, ông mắng Triệu Đà và Trọng Thủy là quân phản bội, cùng gia đình chống cự quyết liệt đến hơi thở cuối cùng.
Cuối cùng, ông và vợ tự vẫn (nhảy giếng Mỏ Gia) để giữ khí tiết; hai con trai cũng tự vẫn theo cha mẹ.
Sau khi hy sinh, ông và gia đình được dân làng chôn cất tại gò dưới chân đê sông Đuống (làng Chiêm Trạch), được suy tôn làm Thành hoàng làng (thành hoàng làng Ngọc Chi và Vĩnh Thanh).

Vợ: Ả Nương (một cô gái mồ côi trong làng Chiêm Trạch, lấy ông làm vợ).
Hai con trai:
- Đống Công (hay Đống Vịnh, sau gia phong Phổ Trị An dân Đại vương).
- Vực Công (hay Lý Vực, sau gia phong Bảo Công Bảo Đại định công Đại vương).
Cả ba cha con đều làm quan võ trong triều Thục, cùng vợ và hai con tử tiết không đầu hàng giặc.
Sau này, cả gia đình được thờ phụng cùng nhau tại các đình đền.

Quê gốc: Làng Canh (nay là Tam Canh, xã Hương Canh, huyện Bình Xuyên, tỉnh Vĩnh Phúc – một trung tâm sản xuất đồ gốm nổi tiếng thời cổ).
Nơi sinh sống và hy sinh: Trang Chiêm Trạch (nay gồm thôn Ngọc Chi và Vĩnh Thanh xã Vĩnh Thanh, Thành phố Hà Nội) – cách thành Cổ Loa khoảng 3 km về phía Tây. Đây cũng là nơi ông lấy vợ và gia đình về ở rể sau khi nhà Thục thất thủ.

Di tích Đình Vĩnh Thanh, xã Vĩnh Thanh, Thành phố Hà Nội