Thái sư Đào Cam Mộc: Đệ nhất Khai quốc công thần triều Lý và dấu ấn ngàn năm tại Đào Xá
Ngày 7/3/2026, thôn Đào Xá (xã Phượng Dực, TP. Hà Nội) như được khoác lên mình một tấm áo mới, thiêng liêng và trang trọng. Trong tiếng chiêng trống âm vang và trầm hương lan tỏa, Lễ An vị tượng Thành hoàng làng – Thái sư, Á vương Đào Cam Mộc đã diễn ra, quy tụ hàng ngàn người con quê hương cùng các học giả hàng đầu. Sự kiện không chỉ là một nghi lễ tâm linh, mà còn là bản hùng ca tự hào về một "Kiến trúc sư" vĩ đại của triều Lý.
Ngày hội tụ của cội nguồn và tri ân
Ngay từ sáng sớm, không khí tại Đào Xá đã nhộn nhịp, phấn khởi nhưng không kém phần trang nghiêm. Đối với người dân nơi đây, mùng 7 tháng 3 năm 2026 là một mốc son lịch sử. pho tượng bằng gỗ mít uy nghi của Thái sư, Á vương Đào Cam Mộc – vị Thành hoàng làng đã che chở cho mảnh đất này hơn một ngàn năm qua – chính thức được an vị tại ngôi đình làng cổ kính.
Giữa làn khói nhang thành kính, Chủ tế cất giọng đọc bản Chúc văn tế hào hùng, ôn lại công đức vô lượng của vị danh nhân văn võ song toàn. Buổi lễ vinh dự đón tiếp đại diện chính quyền các cấp: UBND, HĐND, Ủy ban MTTQ xã Phượng Dực, cùng đông đảo các bậc cao niên và nhân dân địa phương. Đặc biệt, sự hiện diện của đoàn đại biểu dòng họ Đào Việt Nam do Thiếu tướng, Tiến sĩ Đào Ngọc Dinh – Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Họ Đào Việt Nam làm trưởng đoàn, cùng hàng trăm người con Đào Xá đang sinh sống trên mọi miền Tổ quốc đổ về, đã tạo nên một bức tranh đại đoàn kết dòng họ vô cùng xúc động. Hiện nay, Đào Xá tự hào là nơi quần tụ của 11 chi họ Đào, chiếm phần đông dân cư, tạo nên một cộng đồng vững mạnh, kế thừa trọn vẹn di sản của tổ tiên.
Từ vị "Kingmaker" triều Lý đến bản anh hùng ca mở đất
Nhắc đến Đào Cam Mộc (945–1015), lịch sử thường ghi nhớ ông với vai trò là đệ nhất công thần, người đã mạnh mẽ vạch lối, dẹp bỏ sự do dự của Lý Công Uẩn để khai sinh ra triều đại nhà Lý rực rỡ kéo dài 216 năm. Ông cũng là "Thiên Đô tiên phong tướng quân", trực tiếp chỉ huy hạm đội 300 chiến thuyền đưa kinh đô từ Hoa Lư về Thăng Long tráng lệ. Nhưng tại Đào Xá, câu chuyện về ông mang một màu sắc gần gũi và nhân văn hơn rất nhiều.
Theo thần tích làng lưu truyền, cách đây hơn 1.000 năm, sau khi đã vắt kiệt tâm sức phò tá các triều đại (theo vua Đinh dẹp loạn, giúp vua Lê Đại Hành giữ yên bờ cõi, và phò vua Lý Thái Tổ kiến thiết giang sơn), ở những năm tháng xế chiều, Thái sư Đào Cam Mộc đã chọn con đường lui về với nhân dân. Ông đã đưa 38 người tâm phúc về vùng đất sình lầy, hoang vu để khai canh lập ấp. Nhờ uy danh, tài tổ chức và tấm lòng khoan thứ của ông, vùng đất ấy đã được cải tạo thành những cánh đồng màu mỡ, xóm làng trù phú mang tên Đào Xá ngày nay. Quyết định dứt áo chốn quan trường để đi mở mang bờ cõi của ông cho thấy tầm vóc của một bậc vĩ nhân: Làm quan thì hết lòng vì nước, làm dân thì hết lòng vì đời.
Sự ghi nhận của giới học thuật
Tầm vóc vĩ đại ấy một lần nữa được khẳng định tại buổi lễ qua lăng kính của giới nghiên cứu sử học. Sự kiện có sự góp mặt của những tên tuổi lớn như Tiến sĩ Thang Văn Phúc – Nguyên Thứ trưởng Bộ Nội Vụ, PGS.TS Nguyễn Đức Nhuệ – Nguyên Viện Trưởng Viện Sử học, Tiến sĩ Lê Quang Chắn cùng các chuyên gia từ Viện Sử học.
Phát biểu tại buổi lễ, Tiến sĩ Thang Văn Phúc đã nhấn mạnh giá trị to lớn của việc bảo tồn và phát huy các di sản văn hóa, đặc biệt là việc tri ân những nhân vật lịch sử tầm cỡ như Đào Cam Mộc. Chính những nghiên cứu sâu sát của Viện Sử học thời gian qua đã "giải mã" được nhiều góc khuất, làm sáng tỏ thêm về thân thế, gia thế và công lao dời đô của ông, vượt ra khỏi những trang chính sử ngắn gọn. Buổi lễ an vị bức tượng hôm nay không chỉ là việc làm thỏa mãn nhu cầu tín ngưỡng của nhân dân Đào Xá, mà còn là một hành động cụ thể hóa đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", đưa lịch sử dân tộc đến gần hơn với các thế hệ tương lai. Lẵng hoa tươi thắm từ khắp nơi gửi về không chỉ là sự chúc mừng, mà là biểu tượng của lòng biết ơn đời đời khắc ghi.
Theo: Dân Việt