TỔ CÔ HỌ ĐÀO QUÝ – ĐỨC THÁNH BÀ
Một vị Hậu Phật hiển thần trong tín ngưỡng dân gian xứ Đoài
Ngôi đền thờ phụng Đức Thánh Bà được khởi dựng tại làng Ngự Câu, xã An Thượng, huyện Hoài Đức, Hà Nội. Ngài – Tổ Cô họ Đào Quý – là một nhân vật linh thiêng, có truyền tích nổi tiếng được lưu truyền rộng rãi trong vùng.
Theo truyền tụng, khi mới 14 tuổi, vào dịp hội làng, như bao người, Cô ra đình vui hội và tham gia đánh đu. Khi đang đu, bỗng nhiên Cô bay vụt lên trời, biến mất trước sự chứng kiến của dân làng. Mọi người tìm kiếm khắp nơi nhưng không thấy, chỉ còn lại ba giọt máu đào tại chùa Ngự Câu.
Dòng họ và dân làng hay tin đã đến đắp ba ụ đất để ghi nhớ sự kiện linh thiêng ấy. Tích này đến nay vẫn được nhân dân làng Ngự Câu truyền đời kể lại. Từ đó, tung tích của Cô hoàn toàn bặt vô âm tín, con cháu đi tìm muôn nơi mà không thấy.
Cảnh quan khuôn viên chùa Rừng
Cảnh quan trong chùa
Hiển linh dựng chùa Cảnh Linh
Sau khi hiển hóa, Ngài được cho là xuất hiện tại vùng Kẻ Sặt – nơi có dòng sông uốn quanh, địa thế linh kỳ. Tại đây, Ngài khuyến hóa nhân dân dựng chùa thờ Phật và trực tiếp chỉ dẫn việc xây dựng.
Khi thợ cả hỏi: “Lấy gỗ đâu để dựng chùa?” – Ngài chỉ đáp: “Rồi sẽ có.”
Đêm ấy mưa lớn, sáng hôm sau, gỗ từ đâu trôi ngược dòng về trước cửa chùa và dừng lại, đủ để dựng nên ngôi đại tự. Ngài sai dân làng và thợ mang về xây dựng.
Ngôi chùa được đặt tên là Cảnh Linh Tự (Chùa Rừng), dân gian còn gọi là Chùa Bà Bay hay Chùa Thánh Bà, hiện nay thuộc thôn Tiền Lệ, xã Song Phương (Hoài Đức, Hà Nội).
Dân gian còn truyền lại nhiều sự tích linh ứng: khi thợ xây chùa ăn cơm, Ngài chỉ dùng một niêu cơm nhỏ, nhưng ăn mãi không hết. Thợ cả lấy làm lạ, Ngài chỉ dặn: “Cứ ăn đi, hết lại có.” Quả nhiên, hễ hết lại đầy – thể hiện sự linh thiêng, nhiệm màu.
Hiển thánh - nhận ra chân thân
Khi việc xây dựng chùa hoàn tất, Ngài dặn tốp thợ trở về làng Ngự Câu, đến nhà Cụ Trùm Sư (thân phụ của Ngài, giỗ ngày 14/11 âm lịch) để nhận tiền công.
Tốp thợ y lời, về đến nơi hỏi thăm và gặp cụ. Lúc ấy, nhân dân và con cháu trong làng mới vỡ lẽ:
Người con gái năm xưa chính là bậc Thần Tiên giáng thế, nay đã hiển thánh trong họ Đào Quý.
Tôn xưng và thờ phụng
Từ đó, Tổ Cô họ Đào Quý được nhân dân tôn xưng là:
Đức Thánh Bà – vị linh thần che chở, phù hộ cho dân làng vùng sông Đáy
Ngài được thờ phụng tại nhiều nơi:
- Chùa Ngự Câu
- Chùa Cảnh Linh (Chùa Rừng)
- Từ đường họ Đào Quý – thôn Ngự Câu, xã An Thượng
- Đình Ngự Câu, nơi Ngài được tôn thờ ở vị trí trang trọng, đứng đầu một giáp lớn trong làng
Ngày Hiển Hóa - 20 tháng 2 âm lịch
Hằng năm, vào ngày 20 tháng 2 âm lịch – ngày Hiển Hóa của Đức Thánh Bà – nhân dân thôn Tiền Lệ long trọng tổ chức lễ dâng hương tại Chùa Rừng (Cảnh Linh Tự) để tưởng niệm công đức của Ngài.
Đây là dịp để:
- Nhân dân địa phương
- Con cháu dòng tộc họ Đào Quý từ làng Ngự Câu
- Cùng đông đảo thập phương
quy tụ về, thành tâm dâng hương, tri ân công đức to lớn của Đức Thánh Bà.
Lễ hội không chỉ mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc mà còn thể hiện đạo lý:
“Uống nước nhớ nguồn – tri ân tiền nhân”
Đồng thời là dịp kết nối cộng đồng, gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của vùng đất xứ Đoài.
Trải qua bao thế hệ, công đức của Đức Thánh Bà – Tổ Cô họ Đào Quý vẫn được nhân dân ghi nhớ và tôn kính. Ngài không chỉ là một nhân vật truyền thuyết, mà đã trở thành biểu tượng linh thiêng, che chở cho dân làng, để lại phúc trạch bền lâu cho hậu thế.
Thánh Bà hiển hóa – linh ứng muôn phương
Cảnh Linh cổ tự – phúc truyền vạn đại
Đức Thánh Bà họ Đào – Tổ Cô linh thiêng
Công đức lưu truyền – phúc trạch muôn đời
Phù hộ cho dân an cư lạc nghiệp
Danh thơm còn mãi với non sông.
Nhân Phúc - Đào Đức Minh