Đình làng Phú Diễn – Dấu ấn văn hoá quận Bắc Từ Liêm
Đình làng Phú Diễn là một di tích lịch sử – văn hóa nổi tiếng, mang đậm dấu ấn tâm linh và truyền thống. Ngôi đình cổ kính này không chỉ là nơi thờ tự thần Bạch Hạc Tam Giang – vị thần có công lớn thời Hùng Vương, mà còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa qua các di vật quý và lễ hội truyền thống.
Đình làng Phú Diễn ở đâu? Cách di chuyển
Đình làng Phú Diễn tọa lạc tại Phường Phú Diễn, Quận Bắc Từ Liêm, Thành Phố Hà Nội. Đây là một trong những ngôi đình cổ kính, mang đậm dấu ấn văn hóa và lịch sử của vùng đất Kinh Kỳ. Đình là nơi thờ Thần Bạch Hạc Tam Giang, đồng thời là địa điểm tổ chức các nghi lễ tâm linh quan trọng của làng Phú Diễn.

Với vẻ đẹp kiến trúc truyền thống cùng không gian linh thiêng, nơi đây thu hút sự quan tâm của du khách và những người yêu thích tìm hiểu văn hóa dân gian Việt Nam. Việc di chuyển đến làng cũng rất thuận tiện với nhiều phương tiện cho bạn thoải mái lựa chọn.
Lịch sử ngôi đình
Đình làng Phú Diễn Hà Nội không chỉ là nơi tưởng nhớ thần Bạch Hạc Tam Giang mà còn là biểu tượng của sự cố kết cộng đồng làng xã, nơi gìn giữ những giá trị văn hóa tâm linh và lịch sử truyền thống suốt hàng thế kỷ.
Thời kỳ xây dựng
Đình làng Phú Diễn được xây dựng từ thời Hậu Lê (khoảng thế kỷ XV-XVI). Đình thờ Thần Bạch Hạc Tam Giang, tên thật là Đào Trường, một vị thần có công lớn trong thời đại các vua Hùng. Theo truyền thuyết và sử sách ghi chép, ông được phong là Thổ Lệnh Quốc Thống Đại Vương, trấn giữ kinh thành Bạch Hạc (nay thuộc thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ).

Trong thời gian làm tướng quân, Đào Trường đã chỉ huy thủy quân đánh tan giặc ngoại xâm, bảo vệ sự yên bình cho vùng đất kinh kỳ và dẹp loạn ở vùng Hồng Châu (ngày nay thuộc Hải Dương). Sau khi qua đời, ông được vua phong làm Thượng Đảng Phúc Thần. Triều đình cho phép 172 làng lập đền thờ để tưởng nhớ công lao to lớn của ông, trong đó có đình làng Phú Diễn.
Thời kỳ chiến tranh
Trải qua hàng trăm năm, đình Phú Diễn đã chứng kiến nhiều biến cố lịch sử, từ thời kỳ phong kiến đến giai đoạn kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ.
- Giai đoạn kháng chiến chống Pháp (1945-1954): Đình Phú Diễn được sử dụng làm nơi họp bàn chiến lược của các lực lượng cách mạng, trở thành địa điểm quan trọng trong cuộc kháng chiến bảo vệ Tổ quốc.
- Giai đoạn kháng chiến chống Mỹ (1955-1975): Ngôi đình tiếp tục đóng vai trò như một trung tâm cộng đồng, nơi tổ chức các hoạt động văn hóa, tín ngưỡng và hội họp phục vụ kháng chiến.
- Thập niên 1990: Đình Phú Diễn trải qua một đợt trùng tu lớn nhằm khôi phục và bảo tồn vẻ đẹp cổ kính của ngôi đình, đảm bảo duy trì sự linh thiêng, giữ được những đặc trưng kiến trúc truyền thống và giá trị văn hóa.
Ngày nay, đình làng Phú Diễn được công nhận là Di tích lịch sử – văn hóa cấp thành phố, trở thành niềm tự hào của người dân Phú Diễn nói riêng và quận Bắc Từ Liêm nói chung. Đình không chỉ là nơi thờ phụng các vị thần linh và danh nhân có công với đất nước, mà còn là biểu tượng của sự cố kết cộng đồng làng xã.

Vào các dịp lễ hội, đình là nơi tụ họp của dân làng để tổ chức các nghi thức tế lễ, hát chèo, thi đấu thể thao và các trò chơi dân gian. Đây cũng là dịp để người dân tỏ lòng tri ân và cầu nguyện cho cuộc sống bình an, mưa thuận gió hòa.
Kiến trúc đình làng Phú Diễn Hà Nội
Đình làng Phú Diễn được xây dựng theo kiểu kiến trúc chữ “Đinh” (丁), hay còn được gọi là “chuôi vồ” – một kiểu thiết kế phổ biến trong các công trình đình làng truyền thống Việt Nam. Kiểu kiến trúc này tạo nên sự hài hòa và trang nghiêm, thể hiện triết lý âm dương cân bằng trong văn hóa Việt.
Ngôi đình được chia thành nhiều khu vực chính, có chức năng riêng biệt và mang đậm giá trị kiến trúc cổ kính. Trong đó nổi bật nhất là 4 khu vực sau:
- Cổng đình: Được thiết kế theo phong cách truyền thống với mái ngói lợp âm dương, hai bên là cặp cột đồng trụ chắc chắn. Trên đỉnh cột chạm khắc hình hoa sen, hai cánh cổng được làm bằng gỗ, khắc họa các hoa văn đối xứng.
- Sân đình: Lát gạch đỏ truyền thống, là nơi diễn ra các hoạt động tập thể như lễ hội, trò chơi dân gian, và nghi thức rước kiệu vào các dịp lễ lớn. Hai bên sân là cây cổ thụ xanh mát, tạo không gian thoáng đãng và trang nghiêm.
- Tiền tế (Nhà Đại Bái): Nhà Tiền tế là nơi thực hiện các nghi lễ chính và đón tiếp khách vào dịp lễ hội. Kiến trúc của Tiền tế gồm 5 gian với hệ thống cột gỗ lim vững chãi. Phần mái lợp ngói đỏ, có hai đầu đao cong vút lên và các câu đối hoành phi ý nghĩa.
- Hậu cung: Được thiết kế theo kiến trúc đặc trưng với 3 gian nhỏ gọn, được ngăn cách bằng các bức cửa võng được chạm khắc công phu. Bên trong, các ban thờ được làm bằng gỗ quý và các đồ thờ cúng như đỉnh đồng, bát hương, lư hương và đèn thờ.

Hệ thống di vật tiêu biểu tại đình
Đình làng Phú Diễn Hà Nội không chỉ là một công trình kiến trúc cổ kính mà còn là nơi lưu giữ nhiều di vật quý giá có ý nghĩa văn hóa, lịch sử và tín ngưỡng sâu sắc. Những di vật này không chỉ phản ánh đời sống tâm linh của người dân địa phương mà còn là minh chứng sống động cho lịch sử tồn tại và phát triển của ngôi đình qua nhiều thế kỷ.
- Sắc phong cổ: Đình Phú Diễn hiện đang lưu giữ nhiều sắc phong quý giá được ban tặng bởi triều đình nhà Lê và nhà Nguyễn, công nhận thần Bạch Hạc Tam Giang (Đào Trường) là vị thần có công lớn với đất nước.
- Câu đối: Đình có nhiều bức câu đối được khắc trên gỗ lim, sơn son thếp vàng, với nội dung ca ngợi công lao của thần Đào Trường và truyền thống yêu nước của dân làng Phú Diễn.
- Hoành phi: Các bức hoành phi lớn treo tại Tiền tế và Hậu cung mang những dòng chữ ý nghĩa, chẳng hạn như “Hộ quốc tý dân” (Bảo vệ đất nước, che chở dân chúng), “Phúc thọ vô biên” (Phúc lành, thọ mãi không giới hạn).
- Bát hương cổ: Tại đình có nhiều bát hương cổ bằng gốm sứ và đồng, được chế tác từ các thời kỳ khác nhau, nhưng phần lớn là từ thời Lê và Nguyễn. Các bát hương có hoa văn tinh xảo như hình ảnh rồng, phượng và hoa sen.
- Tượng thờ thần Bạch Hạc Tam Giang: Bức tượng thần Bạch Hạc Tam Giang được đặt tại Hậu cung, được chế tác từ gỗ quý. Chiếc áo giáp và các họa tiết trên tượng được điêu khắc tinh tế, thể hiện rõ vai trò của vị tướng tài ba.
- Văn bia: Đình còn lưu giữ một số tấm bia đá khắc ghi lại lịch sử ngôi đình, quá trình xây dựng và các đợt tu bổ qua các triều đại. Văn bia là nguồn tư liệu quý giá để nghiên cứu về lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng của địa phương.

Lễ hội đình Phú Diễn
Lễ hội đình Phú Diễn được tổ chức hàng năm vào Rằm tháng 3 Âm lịch, nhằm tưởng nhớ thần Bạch Hạc Tam Giang (Đào Trường), người có công lớn thời Hùng Vương. Đây là dịp để người dân tri ân công lao của thần, cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và cuộc sống bình an. Lễ hội còn là cơ hội để gắn kết cộng đồng và giữ gìn các giá trị văn hóa truyền thống.
Phần lễ bao gồm các nghi thức chính:
- Lễ dâng hương: Các cụ cao niên thực hiện nghi lễ trang trọng, dâng hương và lễ vật lên thần.
- Rước kiệu: Kiệu thờ thần được rước qua các con đường trong làng với đội múa lân, trống hội đi đầu, tạo không khí thiêng liêng.
- Lễ cầu an: Người dân tụ họp tại đình để cầu mong sức khỏe, an lành và thịnh vượng cho cả làng.

Phần hội sôi động với các trò chơi dân gian như kéo co, đẩy gậy và thi nấu cơm, thu hút người dân tham gia. Các buổi biểu diễn hát chèo, ca trù và hội chợ quê bán đặc sản địa phương góp phần làm lễ hội thêm hấp dẫn. Không gian đình làng được trang trí rực rỡ, tạo bầu không khí truyền thống, thu hút cả du khách trong và ngoài vùng đến tham dự.